De bruine rand die na jaren opduikt
Haal een oude ingelijste foto uit de lijst en u ziet het bijna altijd: precies waar het karton lag, is het papier bruin verkleurd, met een scherpe grens langs de uitsnede.
Dat is zuurmigratie. Gewoon karton bevat lignine uit houtvezel, en dat vormt bij vocht en licht zuren die in het aangrenzende papier trekken. Het proces gaat langzaam en is onomkeerbaar: wat bruin is, wordt niet meer wit.
Wat wél deugt
Zuurvrij materiaal is er in twee soorten. Gebufferd karton bevat calciumcarbonaat dat zuren neutraliseert; dat is voor de meeste foto's en prenten de juiste keuze.
Voor sommige materialen is buffering juist ongewenst — cyanotypieën, sommige kleurendrukken en werk op zijde staan liever in ongebufferd, neutraal karton. Vraag dat na als u iets ouds laat inlijsten; een goede inlijster stelt de vraag zelf.
De achterwand telt mee
Veel aandacht gaat naar het karton aan de voorkant, terwijl de achterwand vaak gewoon grijs bord of hardboard is. Dat ligt met het volle oppervlak tegen uw foto aan.
Vervang die achterwand door zuurvrij karton, of leg er een vel zuurvrij papier tussen. Het kost bijna niets en het voorkomt precies de verkleuring waar het bij een oude lijst altijd op uitdraait.
Nooit plakken
Plakband, fotoplakkers, lijmstift en dubbelzijdige tape horen niet in een lijst. Ze vergelen, ze laten een vetvlek na die door het papier heen komt, en ze zijn achteraf niet meer te verwijderen zonder schade.
De vakmatige methode zijn twee scharnieren van Japans papier aan de bovenrand, gezet met tarwezetmeelpasta. Het werk hangt dan vrij en kan met vocht meebewegen. Wilt u het eenvoudiger: hoekjes van zuurvrij papier waar de foto in rust, zonder dat er iets aan vastzit.
Wat u aan de foto zelf kunt zien
Bij een oude kleurenfoto is de rode laag vaak als eerste verdwenen; die beelden zien er nu blauwgroen uit. Bij inkjetprints verschuift het beeld eerder naar blauw doordat geel en magenta sneller vervagen.
Zwart-wit op barietpapier is het stabielst — die afdrukken uit de jaren vijftig zijn vaak nog vrijwel gaaf, terwijl de kleurenfoto's uit dezelfde doos verschoten zijn. De foto bij dit artikel laat zo'n oud portret zien, met de karakteristieke verkleuring van het papier.
Wanneer u het uit handen geeft
Voor gewone afdrukken kunt u dit allemaal zelf doen: zuurvrij karton kopen, hoekjes gebruiken, achterwand vervangen.
Gaat het om een origineel dat waarde heeft — een gesigneerde afdruk, een prent, een aquarel, de enige foto van iemand — laat het dan doen. Niet vanwege het snijwerk, maar omdat een inlijster met conserveringskennis weet wat níét mag: geen droogmontage, geen plakken, geen bijsnijden. Zie ook museumglas en uv.
Veelgestelde vragen
- Waarom is mijn foto bruin langs de rand?
- Door zuur uit het karton dat ertegenaan lag. Gewoon karton bevat lignine, en dat vormt zuren die in het papier trekken. Zuurvrij karton voorkomt het.
- Mag ik een foto met plakband bevestigen?
- Nee. Plakband vergeelt, laat een vlek na en is niet te verwijderen zonder schade. Gebruik zuurvrije hoekjes of scharnieren van Japans papier.
- Is de achterwand belangrijk?
- Ja, die ligt met het hele oppervlak tegen het werk. Vervang grijs bord door zuurvrij karton of leg er zuurvrij papier tussen.